ခရက္ဒစ္စကိုုး...

ကိုုယ္တိုု ့ေရႊၿပည္ၾကီးမွာေတာ့ ၿပည္သူေတြက ဘဏ္မွာအပ္ဖိုု ့ထက္ လက္ဝယ္မွာရိွတဲ့ ေငြကိုုပဲ ယံုုတယ္။ ဘဏ္ေတြကလည္း ေငြသြင္းဖိုု ့လြယ္ေပမဲ့ ေငြထုုတ္ရခက္ တခါတေလ ေဒဝါလီခံတတ္ၾကေတာ့ မရိွမဲ့ရိွမဲ့ စုုထားတာေလးေတြ ပါသြားမွာ စိုုးတာကိုုး။ အေမရိကန္မွာေတာ့ ဘဏ္ေတြ ေဒဝါလီခံသြားလည္း အပ္ထားတဲ့ေငြ တစ္ေသာင္းအထိေတာ့ အစိုုးရက စိုုက္ေပးပါသတဲ့။ ဒီေတာ့ ပိုုက္ဆံပိုုလွ်ံရင္ ဘဏ္မွာအပ္ဖိုု ့ထက္ ေရႊ၊ တိုုက္ခန္း၊ ေၿမဝယ္ၾကတယ္။ အေရာင္းအဝယ္လုုပ္ရင္ ပိုုက္ဆံေတြ အထပ္လိုုက္ သယ္ရတယ္ အေၾကြရွားပါးတယ္။ ပိုုက္ဆံေတြက မိႈတက္၊ တိပ္ေတြ အထပ္ထပ္ကပ္ၿပီး စုုတ္ၿပတ္သတ္ေနလည္း သံုုးရတယ္။ ကိုုယ္ စကၤာပူေရာက္ေတာ့ ေငြေတြ အမ်ားၾကီး ကိုုင္သံုုးစရာ မလိုုဘဲ ကဒ္နဲ ့သံုုးရတာကိုု သေဘာက်လိုုက္တာ။ စကၤာပူပိုုက္ဆံေတြကလည္း အသစ္ေတြ အေၾကြေစ့လည္း မရွားဘူး ၁ ဆင့္ကအစ ၿပန္အမ္းတယ္။ ပိုုက္ဆံလႊဲမယ္ဆိုုရင္လည္း အြန္လိုုင္းဘဏ္ကင္းကေန လႊဲလိုု ့ရတယ္ လံုုၿခံ ုုစိတ္ခ်တယ္။ ပိုုက္ဆံထုုတ္မယ္ဆိုုရင္လည္း ေအတီအမ္မွာ အခ်ိန္မေရြး ထုုတ္လိုု ့ရတယ္။ ဒီလိုုေကာင္းမြန္တဲ့ ဘဏ္စနစ္ကိုု ၿမန္မာၿပည္မွာ ရိွေစခ်င္လိုုက္တာ။ စကၤာပူမွာ ကိုုယ္သံုုးတာက အိုုစီဘီစီဘဏ္ OCBC ၊ student loan ကေတာ့ ဒီဘီအက္စ္ဘဏ္ DBS ။ ေက်ာင္းလခ မာစတာ ေၿခာက္ေထာင္ ေပးရတဲ့အခ်ိန္မွာ ကိုုယ္တိုု ့ဘြဲ ့လြန္ဒီပလိုုမာက တစ္ေသာင္းရွစ္ေထာင္ ေပးရတယ္။ student loan က ေၿခာက္ေထာင္ပဲရတယ္ ေက်ာင္းစရိတ္ၾကီးေတာ့ အစိုုးရက ေထာက္ပံ့တဲ့အေနနဲ ့ Service Obligation ေၿခာက္ေထာင္ ေထာက္ပံ့တယ္။

Service Obligation ဆိုုတာ ေက်ာင္းၿပီးလိုု ့ စကၤာပူ (သိုု ့မဟုုတ္) စကၤာပူကုုမၺဏီေတြမွာ ၃ ႏွစ္ အလုုပ္လုုပ္ရင္ အဲဒီေၿခာက္ေထာင္ကိုု  ၿပန္ဆပ္စရာမလိုုဘူး။ ဒီေတာ့ ကိုုယ္တိုု ့ေက်ာင္းသား ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား Service Obligation ထိုုးၾကတယ္။ student loan အတိုုးကလည္း အင္မတန္ သက္သာတယ္ တလမွတရာ အနည္းဆံုုး ဆပ္လိုု ့ရတယ္။ ဒီဘီအက္စ္ဘဏ္ကေန student loan ေလွ်ာက္ၾကေတာ့ ေထာက္ခံေပးသူေနရာမွာ သူငယ္ခ်င္းေတြ အခ်င္းခ်င္း လက္မွတ္ထိုုးေပးၾကတယ္။ ေဖ့ဘြတ္မွာ ဖတ္လိုုက္ရတာက ေက်ာင္းသားက အဲဒီအေၾကြးကိုု မဆပ္ေတာ့ရင္ ေထာက္ခံေပးသူေတြက ဆပ္ရတဲ့သတင္းပါ။ တခါတုုန္းက ဘက စန္းထြန္းေရ ဒီဘီအက္စ္ဘဏ္အေကာင့္မွာ ပိုုက္ဆံမရိွလိုု ့ ေထာက္ခံေပးတဲ့သူေတြဆီ စာပိုု ့လိမ့္မယ္ စိတ္မပူနဲ ့ေနာ္ ပိုုက္ဆံထည့္လိုုက္ၿပီတဲ့။ ကိုုယ္က ဘယ္သူ ့ကိုု လက္မွတ္ထိုုးေပးၿပီး ကိုုယ့္ကိုု ဘယ္သူေတြ လက္မွတ္ထိုုးေပးမွန္းေတာင္ မမွတ္မိေတာ့ဘူး။ ကိုုယ္တိုု ့ေက်ာင္းက နာမည္ၾကီး ကမာၻ ့အဆင့္ ၂၄ ရိွတဲ့ စကၤာပူအမ်ိဳးသားတကၠသိုုလ္ public shool မိုု ့လိုု ့ ဒီလိုုေထာက္ပံ့ေၾကးေတြ ရတာပါ။ ယူအက္စ္ေက်ာင္းက private school ကနဦး ေၿခာက္ေထာင္ေပးရၿပီး ေက်ာင္းမွာ ေနစားစရိတ္၊ သင္တန္းခေတြကိုု Financial Aid မွာ ထည့္ေပါင္းသြားတယ္။ အိမ္ေထာင္ရိွသူတဲ့သူေတြကေတာ့ ေက်ာင္းေဆာင္မွာ မေနဘဲ အိမ္ငွားေနၾကတယ္ အဲဒါဆိုုရင္ အိမ္ငွားခ၊ စားေသာက္စရိတ္ကိုု ကိုုယ့္ဘာသာေပးရတယ္။ campus မွာ တစ္ႏွစ္ေက်ာင္းတက္၊ အေဝးသင္တက္ရင္း အခ်ိန္ၿပည့္အလုုပ္လုုပ္ ၃ ႏွစ္ခြဲ မာစတာအတြက္ ၃ ေသာင္းကေန ၄ ေသာင္းေလာက္ ကုုန္ပါတယ္။

အိတ္ခ်္ဝမ္းဘီအလုုပ္ဗီဇာ အဆင္မေၿပေသးလိုု ့ ၄ ဘာသာဆက္ယူၿပီး ေက်ာင္းသားဗီဇာတစ္ႏွစ္ ထပ္တိုုးတာ ေနာက္ထပ္ ေၿခာက္ေထာင္ထပ္ေပးရတယ္။ အလုုပ္ရရင္ တလ ၁၃၀၀ ကေန ၁၅၀၀ ႏႈန္းနဲ ့ ႏွစ္ႏွစ္၊ သံုုးႏွစ္ ဆပ္ရပါတယ္။ ဒါေတာင္ ယူအက္စ္ေက်ာင္းက နာမည္မၾကီးတဲ့ေက်ာင္းမိုု ့လိုု ့ နာမည္ၾကီးတဲ့ေက်ာင္းေတြဆိုု ေက်ာင္းလခက ေၿခာက္ေသာင္းကေန ရွစ္ေသာင္း။ private school မိုု ့ student loan မေက်ေသးရင္၊ သတ္မွတ္ထားတဲ့ GPA မရေသးရင္ ဘြဲ ့မေပးဘူး။ အတိုုးႏႈန္းကလည္း မ်ားတယ္ ၉  ရာခိုုင္ႏႈန္း ေပးရတယ္။ ကိုုယ္ ယူအက္စ္မွာ အလုုပ္ေနတာ သံုုးႏွစ္ေက်ာ္ေနၿပီ လစာလည္းေကာင္းတယ္ဆိုုေတာ့ (ၿမန္မာေငြနဲ ့ တြက္လိုုက္ရင္ အမ်ားၾကီးကိုုး) စုုမိေဆာင္းမိၿပီ ခ်မ္းသာေနၿပီလိုု ့ ေတြးၾကတယ္။ ဘယ္ကသာ လစာမ်ားေတာ့ တက္စ္လည္းမ်ားတယ္ ေက်ာင္းအေၾကြး ၁လ ၁၃၀၀ နဲ ့ ၃ ႏွစ္ ဆပ္ရတယ္။ ၿပီးေတာ့ ကိုုယ္က ၿခစ္ကုုတ္မစုုတတ္ဘူး ခရီးသြားတယ္ ကိုုယ္လိုုခ်င္တာေတြ ဝယ္တယ္။ ေလးေအာ့ဖ္ႏွစ္ခါထိတဲ့ ေလးလအတြင္း ထိုုင္စားရတယ္ ၿပည္နယ္ေတြ ေၿပာင္းရတယ္ လစာမ်ားတယ္သာဆိုုတယ္ ဘာမွလည္း မစုုမိဘူး။ စကၤာပူက ကိုုယ့္သူငယ္ခ်င္းတစ္ေယာက္ဆိုု တစ္ႏွစ္ကိုု ေဒၚလာ ၁ ေသာင္းေက်ာ္ သူ ့မိဘေတြ ၿပန္ပိုု ့ႏိုုင္တယ္။ ကိုုယ္ကေတာ့ ၿပန္ပိုု ့ဖိုု ့ေနေနသာသာ ေလးေအာ့ဖ္ထိလိုု ့ အေဖ၊ မၾကီးေရ ပိုုက္ဆံ ပိုု  ့ေပးပါဦးလိုု ့ ၿပန္ေတာင္းေနရတယ္။


စကၤာပူမွာတုုန္းက ခရက္ဒစ္ကဒ္ မသံုုးဘူး လိုုလည္း မလိုုအပ္ဘူးကိုုး။ ဘရန္း brand ရူးတဲ့ ၿခေသၤ့ကႊ်န္းသားေတြ ခရက္ဒစ္ကဒ္သံုုး ၿပီးေတာ့ ၿပန္မဆပ္ႏိုုင္လိုု ့ အဖမ္းခံရတဲ့ သတင္းေတြ ၾကားဖူးတယ္။ ယူအက္စ္ေက်ာင္းေရာက္ေတာ့ ေက်ာင္းနဲ ့ခ်ိတ္ဆက္ထားၿပီး Financial Aid ေပးတဲ့ဘဏ္မွာ Checking Account ဖြင့္ေပးတယ္။ အဲဒီဘဏ္က အိုုင္အိုုဝါၿပည္နယ္မွာပဲ ဘဏ္ခြဲေတြ ရိွတယ္။ ခရက္ဒစ္စကိုုးဆိုုတဲ့ စကားလံုုးကိုု ယူအက္စ္ေရာက္တာ ၆ လ ေက်ာ္ၿပီးတဲ့ အခ်ိန္ေလာက္မွာ စတင္သိခဲ့ပါတယ္။ ခရက္ဒစ္ကဒ္ သံုုးစြဲၿပီး မွန္မွန္ဆပ္ရင္ ခရက္ဒစ္စကိုုး တက္လာပါတယ္ ယူအက္စ္မွာေတာ့ ခရက္ဒစ္စကိုုးက အေရးပါတယ္။ အိမ္၊ ကား ဝယ္မယ္ဆိုုရင္ ခရက္ဒစ္စကိုုး ေကာင္းပါမွ ဘဏ္ေတြက ေငြထုုတ္ေခ်းမယ္ ၅ ႏွစ္၊ အႏွစ္သံုုးဆယ္ financing နဲ ့ ဝယ္ႏိုုင္တယ္။ ကိုုယ္တိုု ့ေက်ာင္းသားေတြ အကုုန္လံုုးနီးပါး စီးတီးဘဏ္က ေက်ာင္းသားခရက္ဒစ္ကဒ္ ေလွ်ာက္ၾကတယ္။ ကိုုယ္တိုု ့အုုပ္စုုထဲမွာ ခရက္ဒစ္ကဒ္ အဦးဆံုုးရတာက မိုုင္းဖန္။ ခရက္ဒစ္စကိုုးတက္ေအာင္ မ်ားမ်ားသံုုးေပးရမယ္ဆိုုၿပီး ကိုုယ္တိုု ့ဝိုုင္းညွဥ္းဆဲတာနဲ ့ ဝါးတီးေတြ အေတာ္ႏႊဲလိုုက္ရေသးတယ္။ မိုုင္းဖန္ပါရင္ ကိုုယ္တိုု ့အားလံုုးက တညီတညႊတ္တည္း ဗီယက္နမ္ဆိုုင္ကိုု ခ်ီတက္ၾကတယ္ မိုုင္းဖန္က ဒကာခံတာကိုုး။ မိုုင္းဖန္က ကိုုယ္တိုု ့ထဲမွာ အခ်မ္းသာဆံုုး ဗီယက္နမ္မွာ တကၠသိုုလ္တက္ကတည္းက ဒိတ္လုုပ္လာတဲ့ ရည္းစားက ယူအက္စ္စီတင္ဇင္ ပါရဂူဘြဲ ့ရ ဗာမြန္ၿပည္နယ္ ဘာလင္တန္ၿမိ  ုု ့မွာ ကိုုယ္ပိုုင္အိမ္နဲ ့။ ေက်ာင္းၿပီးရင္ လက္ထပ္ေတာ့မွာမိုု ့ကိုုယ္တိုု ့လိုု အိတ္ခ်္ဝမ္းဘီဗီဇာ စပြန္ဆာကိစၥ ပူစရာမလိုု My husband's money is my money. My money is aslo my money လိုု ့ ေၾကြးေၾကာ္တတ္တယ္။ ယူအက္စ္မွာ အေၿခခ်မွာမိုု ့ ကားအသစ္စက္စက္ဝယ္ ကိုုယ္ပိုုင္အိမ္နဲ ့ ေယာက်ာ္းကလည္း လစာေကာင္းဆိုုေတာ့ေလ။

ကိုုယ္ ကန္တက္ကီမွာ အလုုပ္ရေတာ့ ၿမိ ုု ့အေရွ ့ေတာင္ဖက္ ေဂ်ေတာင္းလိုု ့ အတိုုေကာက္ေခၚၾကတဲ့ Jeffersontown ကိုုယ့္အိမ္ကေန ၿမိိ ုု ့အေရွ ့ဖက္ သူေ႒းေတြေနတဲ့ အန္ကားေရ ့စ္ Anchorage အရပ္မွာရိွတဲ့ ရံုုးကိုု ၁၀ မိုုင္ ဟိုုင္းေဝးလမ္းမမွာ မိနစ္ ၂၀ ေမာင္းရတယ္။ ဘတ္စ္ကားက ၿမိ ုု ့ထဲမွာပဲ ရိွတယ္ ကိုုယ့္အိမ္နဲ ့ ရံုုးကိုု ဘတ္စ္ကားရိွေပမဲ့ ၁ နာရီခြဲေလာက္ စီးရတယ္ ဘတ္စ္ကားလည္း သိပ္မရိွဘူး။ ရံုုးတက္ဖိုု ့ ကားလိုုလာေတာ့ ဒီလာေတြဆီ လိုုက္ၾကည့္တာ financing လုုပ္လိုု ့ရတယ္။ ဒါေပမဲ့ ကိုုယ့္ခရက္ဒစ္စကိုုးက ဇီးရိုုးသာသာ ခရက္ဒစ္ကဒ္ရၿပီးတာ မၾကာေသးဘူးကိုုး။ ခရက္ဒစ္စကိုုးမေကာင္းေတာ့ financing ယူရင္ ၂၅ % အပိုုထပ္ေဆာင္းေပးရမယ္တဲ့။ ဒီေတာ့ ဘဏ္ကေနေခ်း ဘယ္ႏွစ္ႏွစ္၊ ဘယ္ေလာက္ႏႈန္းနဲ ့ဆပ္တဲ့ financing ယူဖိုု ့ထက္ ကိုုယ္တတ္ႏိုုင္တဲ့ ၄၅၀၀ ကေန ၆၀၀၀ ၾကားေလာက္ပဲ ဝယ္ဖိုု ့ ဆံုုးၿဖတ္ရတယ္။ ယူအက္စ္ေက်ာင္းမွာတုုန္းက တရုုတ္ေက်ာင္းသားေတြ ႏွစ္ႏွစ္ကြန္းထရပ္နဲ ့ အိုုင္ဖုုန္းကိုုင္ၾကတာ ခရက္ဒစ္စကိုုးဇီးရိုုးမိုု ့လိုု ့ ၄၀၀ ဒီပုုိ ့စစ္တင္ရတယ္။ ၂၀၁၃ ေမရီလန္းမွာ အလုုပ္ရတဲ့အခါ အမ္းထရူးက financing လုုပ္ၿပီး တိုုရိုုတာေရ ့ဖိုုး အသစ္စက္စက္ၾကီး ဝယ္တယ္။ ယူအက္စ္မွာ သံုုးႏွစ္ေလာက္ၿပီ ခရက္ဒစ္ကဒ္သံုုးတာလည္း ႏွစ္ႏွစ္ခြဲေလာက္ ရိွၿပီဆိုုေတာ့ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ကိုယ့္တိုု ့ခရက္ဒစ္စကိုုးက ပံုုမွန္ၿဖစ္ေနၿပီကိုုး။ သူ ့တိုုရိုုတာေရ ့ဗ္ဖိုုး ကားသစ္ၾကီးနဲ ့ ၂၀၁၃ မွာ ကိုုယ္တိုု ့ေတြ ခရီးအေတာ္ ထြက္လိုုက္ရေသးတယ္။ ဆူနမ္၊ ရာမားနဲ ့ ကိုုယ့္ကားေတြက ဖြတ္ခ်က္ဖြတ္ခ်က္ဆိုုေတာ့ ခရီးေဝးသြားဖိုု ့ မေၿပာနဲ ့ ႏွစ္နာရီေလာက္ ေမာင္းလိုုက္ရင္ကိုုပဲ ေဟာဟဲ လွ်ာထြက္ေနၿပီ။

ဆူနမ္ဆိုု မိုုင္းဖန္ရဲ ့ တိုုရိုုတာကား အသစ္စက္စက္ၾကီးကိုု ေမာင္းၿပီးေတာ့ သူ ့ကားဖြတ္ခ်က္ဖြတ္ခ်က္ေလးကိုု မေမာင္းခ်င္ေတာ့ဘူးတဲ့။ ကိုုယ္တိုု ့ကားဖြတ္ခ်က္ေတြက လီဗာကိုု တအားဖိနင္းရင္ေတာင္ ဝူးဝူးသာေအာ္ၿပီး မိုုင္ကတက္မလာဘူး။ ကားအသစ္က လီဗာေလး နည္းနည္းေတာ့လိုုက္ရံုုနဲ ့ အသားကုုန္ေၿပးေတာ့ ကားအသစ္ေမာင္းၿပီးရင္ ကားအစုုတ္ မေမာင္းခ်င္ေတာ့ဘူး။ ကိုုယ္တိုု ့အိုုင္အိုုဝါဘဏ္က အိုုင္အိုုဝါၿပည္နယ္မွာပဲ ဘဏ္ခြဲေတြရိွေတာ့ အိုုဟိုုင္းရိုုး၊ တန္နက္ဆီ၊ မက္ဆာခ်ဴးဆက္ ၿပည္နယ္ေတြမွာ အလုုပ္ရတဲ့ ဆူနမ္၊ ရာမား၊ အမ္းထရူးက Bank of American မွာ အေကာင့္ဖြင့္တယ္။ ကန္တက္ကီမွာ အလုုပ္ရတဲ့ကိုုယ္က Chase မွာ ခ်က္ကင္းအေကာင့္ဖြင့္တယ္။ Chase ခရက္ဒစ္ကဒ္ေလွ်ာက္ေပမဲ့ ကိုုယ့္ခရက္ဒစ္စကိုုးက မေကာင္းေသးလိုု ့ ခရက္ဒစ္ကဒ္ မရဘူး။ ဘရာဇီးကေန ကန္တက္ကီရံုုးကိုု ေၿပာင္းလာတဲ့ အန္ကယ္ၾကီးတစ္ေယာက္ဆိုု  ယူအက္စ္စီးတီးခရက္ဒစ္ကဒ္ေလွ်ာက္တာ မရဘူး။ ေဟ မင္းတိုု ့က ငါ့ကိုု ဘာလိုု ့ရီဂ်က္တာတုုန္း ငါ ဘရာဇီးမွာ စီးတီးခရက္ဒစ္ကဒ္ သံုုးလာတာ ဆယ္ႏွစ္ေက်ာ္ရိွၿပီ။ ဒီေလာက္ loyal ၿဖစ္တဲ့ ကာစတာမာကိုု ၿငင္းရသလားကြ။ စီးတီးဘဏ္ၿခင္းတူေပမဲ့ ဘရာဇီးနဲ ့ ယူအက္စ္ လုုပ္ပံုုလုုပ္နည္း မတူပါဘူးတဲ့။ ကန္တက္ကီရံုုးမွာ စီမီနာလာလုုပ္တဲ့ PNG ဘဏ္ကိုု ေမးၾကည့္ေတာ့ ခရက္ဒစ္ကဒ္ေပမဲ့ ကိုုယ့္မွာရိွတဲ့ေငြကိုုပဲ သံုုးလိုု ့ရၿပီး ခရက္ဒစ္စကိုုးတက္ေစဖိုု ့ ရည္ရြယ္တဲ့ ခရက္ဒစ္ကဒ္စစ္စစ္ မဟုုတ္တဲ့ကဒ္ တစ္မ်ိဳးရိွတယ္တဲ့။  


တစ္ႏွစ္ေလာက္ၾကာတဲ့အခါ ခရက္ဒစ္စကိုုး တက္လာတာမိုု ့ လာလိုုက္တဲ့ ခရက္ဒစ္ကဒ္ေတြ ဆိုုတာမ်ား ဒစ္ကာဗာ၊ စီးတီး၊ ကယ္ပီတယ္ဝမ္း၊ အေမရိကန္အိတ္ခ်္ပရက္စ္။ ဒစ္ကာဗာခရက္ဒစ္ကဒ္ကိုု ယူလိုုက္ပါတယ္။ စကၤာပူက ဘဏ္စနစ္က လံုုၿခံ ုုစိတ္ခ်ေကာင္းမြန္ေပမဲ့ ယူအက္စ္က ဘဏ္စနစ္က စိတ္မခ်ရဘူး။ ဆူနမ့္ ခရက္ဒစ္ကဒ္မွာ သူမသံုုးဘဲ ၆၀၀ ေက်ာ္ သံုုးထားတာကိုုေတြ ့လိုု ့ fraud လိုု ့ ဘဏ္ကိုု  ၿပန္ေၿပာေတာ့ ဘဏ္က ကဒ္အသစ္ ထုုတ္ေပးပါတယ္။ အြန္လိုုင္းကေန Account Activities ၊ လစဥ္ Bank Statement ေတြကိုု ေသခ်ာစစ္ေဆးၿပီး မသကၤာစရာေတြ ့ခဲ့ရင္ ဘဏ္ကိုု ခ်က္ခ်င္း အေၾကာင္းၾကားရပါတယ္။ Target Stores မွာ စတိုုးဝန္ထမ္းက အလြဲသံုုးစားလုုပ္တယ္လိုု ့ သတင္းေတြထြက္ေပၚလာတုုန္းက ကာစတာမာေတြကိုု သတိထားဖိုု ့ သတင္းေတြ ထြက္ေပၚလာတယ္။ ခုုလည္း Home Depo မွာ အဲဒီၿပသနာတက္ေနတယ္။ နည္းပညာတိုုးတက္လာတဲ့ ေခတ္ၾကီးမွာ ဘယ္အရာမွ safe ၊ secure မၿဖစ္ေတာ့ပါဘူး။ ဟက္ကာေတြက ဘဏ္ကိုု သြားဓားၿမတိုုက္စရာမလိုုဘဲ အြန္လိုုင္းကေန ခိုုးယူႏိုုင္ပါတယ္။ ေၿမာက္ကိုုးရီးယား သမၼတကင္ဂ်ဳံအီကိုု လုုပ္ၾကံတဲ့အေၾကာင္း ဇာတ္လမ္းဆင္ ရိုုက္ကူးထားတဲ့ ဟာသရုုပ္ရွင္ The Interview ထုုတ္တဲ့ ဆိုုနီေကာ္ပိုုေရးရွင္း  ကုုမၺဏီဝက္ဆိုုဒ္ကိုု ဟက္ကာေတြက ဝင္ေရာက္ထိုုးေဖာက္သြားပါတယ္။ 

အေမရိကန္စစ္သည္တြစ္တာအေကာင့္ကိုုလည္း အိုုက္အက္စ္ ISIS က ဟက္သြားလိုု ့ Cyber Security ၿပသနာကိုု သမၼတအိုုဘားမားက အေလးေပး လုုပ္ေဆာင္ေနပါတယ္။ password ေတြဟာ user account name ၊ ေမြးေန ့ေတြ မၿဖစ္သင့္ပါဘူး ဂဏၰန္းတစ္လံုုး၊ Special Character တစ္လံုုးေလာက္ ပါဝင္သင့္ပါတယ္ ဥပမာ Apple1# ။ password ေတြကိုုလည္း သံုုးလတစ္ခါေလာက္ ေၿပာင္းေနသင့္ပါတယ္။ password ေတြကိုု စာရြက္မွာ ေရးမွတ္မထားသင့္ပါဘူး။ စတားဘာ့ခ္၊ ဟိုုတယ္၊ အမ်ားၿပည္သူေနရာေတြမွာ အင္တာနက္သံုုးရင္ ဝန္ထမ္းကိုု ေမးၿမန္းၿပီးမွ သံုုးသင့္ပါတယ္။ ဟက္ကာေတြရဲ ့ fake hot spot wifi network ေတြကိုု မသိႏိုုင္တာမိုု ့ ကိုုယ္က စတားဘာ့ခ္၊ ဟိုုတယ္ ဝိုုင္ဖိုုင္ဆိုုၿပီး သံုုးေနရင္ ကိုုယ္ရဲ ့username ၊ password ကိုု ဟက္ကာေတြက အလြယ္တကူ ရသြားပါၿပီ။ fake wifi network ကိုု လာခ်ိတ္သံုုးတဲ့ ကြန္ပ်ဴတာေတြမွာ ဘယ္ website ကိုု သံုုးေနတယ္၊ ဘာ username password နဲ ့ ဝင္သြားတယ္ဆိုုတာ ဟက္ကာေတြက Wireshark လိုုမ်ိဳး ေဆာ့ဝဲေတြနဲ ့ သိႏိုုင္ပါတယ္။ ကိုုယ္ Network ဘာသာရပ္ တက္တုုန္းက Wireshark နဲ ့ ကြန္ပ်ဴတာကေန ဘယ္ website ေတြကိုု ဝင္တယ္၊ ဘာ username ၊ password နဲ ့ ဝင္တယ္၊ HTTP message ေတြ ဘယ္လိုုပိုု ့တယ္ဆိုုတာ စမ္းသပ္ရဖူးတယ္။ ဘဏ္က အီးေမးလ္ဆိုုရင္လည္း login မဝင္လိုုက္ပါနဲ ့ ဥပမာ ဟက္ကာေတြက Chase ဘဏ္ login ဝင္ဖိုု ့အီးေမးလ္ပိုု ့ထားလိုု ့ ကိုုယ္က ဝင္လိုုက္ၿပီဆိုုရင္ ကိုုယ့္အခ်က္အလက္ေတြကိုု ဟက္ကာေတြ ရသြားပါၿပီ။ ကိုု္ယ္ ဝင္ေနက်ဆိုုဒ္၊ သိေနတဲ့လင့္ခ္ကပဲ ဝင္ပါ။

ကြန္ပ်ဴတာတကၠသိုုလ္ ဂုုဏ္ထူးတန္းတက္တုုန္းက သင္ရတဲ့ TCP/IP ဘာသာရပ္ကိုု ကိုုယ္ သိပ္စိတ္ဝင္စားတာ။ ခရစ္တိုုဂရပ္ဖီ cryptography အပိုုင္းမွာ ကီးနဲ ့ ဝွက္တာကိုု encrypt ၊ ကီးသံုုးၿပီး ၿပန္ေၿဖတာကိုု decrypt လုုပ္တယ္လိုု ့ေခၚတယ္။ ဂ်ဴးလီယက္ဆီဇာက လွ်ိဳ ့ဝွက္ကီးသံုုးၿပီး သူ ့စစ္ဗိုုလ္ခ်ဳပ္ဆီ စစ္အမိန္ ့ေတြ ပိုု ့ရာမွာ ခရစ္တိုုဂရပ္ဖီ  စတင္ၿဖစ္ေပၚလာတယ္လိုု ့ ဆိုုပါတယ္။ ဘယ္အခ်ိန္၊ ဘယ္ေနရာကေန ရန္သူ ့စခန္းကိုု ဘယ္လိုုသိမ္းမယ္ဆိုုတာကိုု ညႊန္းၾကားတဲ့ အမိန္ ့စာ ရန္သူ ့လက္ထဲေရာက္သြားရင္ ကိုုယ္က်ိဳးနည္းကုုန္ၿပီေပါ့။ ဒီေတာ့ ရန္သူ ့ဖက္က ဆက္သားကုုိ ဖမ္းမိရင္လည္း စာကိုု မေဖၚႏိုုင္ေအာင္ ကီးေတြနဲ ့ဝွက္ၿပီး ေရးပါသတဲ့ ကီးသိမွပဲ ေဖာ္ႏိုုင္မွာေပါ့။ Caesar Cipher (or) Shift Cipher ကေတာ့ စာလံုုးေတြကိုု ေရြ  ့ထားတဲ့နည္းပါ။ ေနာက္ကိုု သံုုးလံုုးေၿမာက္ ေရြ ့ထားေတာ့ ဒီဆိုုရင္ ေအ၊ အီးဆိုု ဘီ။  စာလံုုးေတြ ေရြ ့ထားတဲ့နည္း a trivially simple rearrangement scheme နဲ ့ ဖြက္တယ္ဆိုုပါေတာ့ hello world --> ehlol owrdl ။ ေနာက္ကစကားလံုုးေတြနဲ ့ ဖြက္ထားတဲ့နည္း replacing each letter with the one following နဲ ့ ဖြက္တယ္ဆိုုပါေတာ့ fly at once --> gmz bu podf ။ ေရွးအက်ဆံုုးနည္းတခုုက စာရြက္ကိုု သစ္သားေခ်ာင္းမွာလိပ္ၿပီး ေရးၿပီးဖြက္ေတာ့ သစ္သားေခ်ာင္းမွာ စာရြက္ကိုု ပတ္ၾကည့္ၿပီး ၿပန္ေဖာ္ရတယ္။ ပိုု ့တဲ့သူ sender နဲ ့ လက္ခံသူ receiver ၾကား secret key နဲ ့ ဖြက္ထားေတာ့ secret key မသိရင္ မေဖာ္ႏိုုင္ဘူး။ public key နဲ ့encrypt ဖြက္၊ private key နဲ ့ decrypt ၿပန္ေဖာ္။ public key + private key နဲ ့ encrypt ဖြက္၊ private key + public key နဲ ့ decrypt ၿပန္ေဖာ္။




နည္းေပါင္းစံုုနဲ ့ဖြက္ နည္းေပါင္းစံုုနဲ ့ ၿပန္ေဖာ္တဲ့ encrypt decrypt ပုုစာၦေတြကိုု ကြန္ပ်ဴတာတကၠသိုုလ္က ဂုုဏ္ထူးတန္းမွာ၊ ယူအက္စ္ေက်ာင္းက Security ဘာသာရပ္မွာ သင္ရဖူးတယ္ အဲ...ခုုေတာ့ ေမ့ေနၿပီ။ ခရစ္တိုုဂရပ္ဖီၿပိ ုုင္ပြဲေတြ ရိွပါသတဲ့ encrypt လုုပ္တဲ့အဖြဲ ့က မင္းတိုု ့ေဖာ္ၾကေပေတာ့ဆိုုရင္ decrypt လုုပ္တဲ့ အဖြဲ ့ေတြက ကြန္ပ်ဴတာေတြ၊ လူေတြနဲ ့ ေဖာ္ၾကတယ္။ ဘယ္ encrypt အဖြဲ ့က ဘယ္လိုုဖြက္လိုုက္တာ decrypt အဖြဲ ့က ဘယ္ေလာက္အၾကာမွ ေဖၚႏိုုင္တာဆိုုၿပီး တဖြဲ ့နဲ ့တဖြဲ ့ ညဏ္ၿပိ ုုင္ၾကတာ စိတ္ဝင္စားဖိုု ့ေကာင္းသား။ ကိုုယ္သာ ပရိုုဂရမ္းမင္း၊ Software Engineering ၊ System Analysis ဘာသာရပ္ေတြကိုု ဦးစားေပးမသင္ဘဲ Security ကိုု ဦးစားေပးသင္ယူခဲ့မယ္ဆိုုရင္ ခုုေလာက္ဆိုု အဖြက္ေကာင္းသူ ၿဖစ္ေနမလား၊ အေဖာ္ေကာင္းသူ ၿဖစ္ေနမလား (တၿခားမေတြးနဲ ့ေနာ္ decrypt ကိုု ဆိုုလိုုခ်င္တာပါ ) ၊ ဟက္ကာေတြနဲ ့ ဘတၿပန္ က်ားတၿပန္ ၿပိ ုုင္ေနမလား။ ဥေရာပမွာေတာ့ လံုုၿခံ ုုစိတ္ခ်မႈရိွတဲ့ မိုုက္ခရိုုခ်စ္ဖ္ microchip ေတြ ထည့္ထားတဲ့ ခရက္ဒစ္ကဒ္ေတြကိုု သံုုးစြဲေတာ့မယ္ ၾကားတယ္။ မိုုက္ခရိုုခ်စ္ဖ္ေတြက စတိုုင္းဆိုုင္ေတြမွာ ကဒ္ၿဖတ္တဲ့အခါ လံုုၿခံ ုုစိတ္ခ်ေပမဲ့ အြန္လိုုင္းကေန ေစ်းဝယ္တဲ့အခါက်ေတာ့ လံုုၿခံ ုုမႈရိွပါ့ဦးမလား။ စကၤာပူမွာတုုန္းက ကိုုယ္တိုု ့မွာ FIN နံပါတ္ဆိုုတာ ရိွပါတယ္။ ကိုုယ့္ FIN နံပါတ္ဟာ ကိုုယ့္တစ္ေယာက္တည္း အတြက္ပဲ FIN နံပါတ္တစ္ခုု လူႏွစ္ေယာက္ ၿဖစ္ေနတာမ်ိဳး မရိွဘူး။

ယူအက္စ္မွာေတာ့ SSN လိုု ့ ေခၚၾကတဲ့ Social Security Number က အေရးၾကီးပါတယ္။ ဘယ္ေတာ့မွ အၿပည့္အစံုုမေၿပာရဘဲ ေနာက္ဆံုုးေလးလံုုးကိုုသာ ေၿပာခြင့္ရိွပါတယ္လိုု ့ ေက်ာင္းက သင္ပါတယ္။ အဲဒီအေရးၾကီးတဲ့ အက္စ္အက္စ္အန္နံပါတ္က ႏွစ္ေယာက္ၿဖစ္ေနလိုု ့တဲ့ ရံုုးမွာ အင္တန္းဆင္းေနတဲ့ တရုုတ္မေလး အစိုုးရရံုုးကိုု ေၿပးရေသးတယ္။ ကန္တက္ကီအလုုပ္အတြက္ ဘာဗီဇာလဲ၊ လုုပ္သက္ဘယ္ေလာက္ရိွလဲ ၊ ၿပည္နယ္ေၿပာင္းႏိုုင္လား relocation open ၿဖစ္လား ေမးခြန္းေတြေမးၿပီး screening လုုပ္ေတာ့ ဘက္ဂေရာင္းခ်က္ background check လုုပ္ခ်င္လိုု ့ SSN နံပါတ္အၿပည့္အစံုုေတာင္းေတာ့ ေက်ာင္းကိုု ၿပန္ေမးရတယ္။ ေက်ာင္းက ေပးႏိုုင္ပါတယ္လိုု ့ေၿပာေတာ့မွ ေပးလိုုက္တယ္။ ဘဏ္ကဆိုုၿပီး ဖုုန္းနဲ ့  နာမည္၊ လိပ္စာ၊ ဖုုန္းနံပါတ္၊ SSN ေမးလာခဲ့ရင္ ဘယ္ေတာ့မွ မေၿဖပါနဲ ့ ဖုုန္းၿပန္ဆက္လိုုက္ပါ့မယ္လိုု ့ေၿပာၿပီး ဖုုန္းခ်ပါ။ ၿပီးေတာ့မွ ဘဏ္ကိုု တိုုက္ရိုုက္ဖုုန္းေခၚပါ ဘဏ္ေတြရဲ ့ ဆိုုဒ္ေတြမွာ သက္ဆိုုင္ရာ ဖုုန္းနံပါတ္ေတြ ရိွပါတယ္။ ယူအက္စ္မွာ နာမည္၊ လိပ္စာ၊ ဖုုန္းနံပါတ္၊ SSN သိရင္ ကိုုယ္မသိဘဲ ကိုုယ့္နာမည္နဲ ့ ဘဏ္အေကာင့္ေတြ ခိုုးဖြင့္တာကိုု indentity theft လုုပ္တယ္လိုု ့ ေခၚပါတယ္။ တရားမဝင္ေနထုုိင္တဲ့သူေတြမ်ားေတာ့ အဲဒီလိုု identity theft ေက့စ္ေတြ မ်ားတယ္။ စကၤာပူမွာေတာ့ အဲဒီလိုုမ်ိဳး ၾကားေတာင္မၾကားဖူးဘူး စကၤာပူမွာက အိုုဗာစေတးၿဖစ္သြားရင္ ၾကိမ္ဒဏ္ေပး၊ ႏိုုင္ငံကလည္း ေသးေတာ့ အစိုုးရက ေကာင္းေကာင္းထိန္းခ်ဳပ္ႏိုုင္တယ္။

ေမရီလန္းမွာ Chase ေအတီအမ္မရိွေတာ့ ဆူနမ္က ေအတီအမ္မွာ ေငြထုုတ္ေပး ကိုုယ္က ဆူနမ့္ကိုု ခ်က္ check ( British Engish လိုု ဆိုုရင္ေတာ့ cheque ) ၿပန္ေပးရတယ္။ ဘဏ္ခ်င္းမတူတာကိုု လြဲရင္ ၂၅ ေပးရတယ္ ဘဏ္ခ်င္းမတူတဲ့ ေအတီအမ္မွာ ေငြ ၅၀ ထုုတ္တာကိုု ၅ က်ပ္ေပးရတယ္။ ေဝါမတ္တိုု ့လိုု စတိုုးေတြမွာ ခ်က္ကင္းအေကာင့္နဲ ့ ဝယ္လိုု ့ရိွရင္ cashback ထုုတ္လိုု ့ရပါတယ္ ဆိုုလိုုတာက စတိုုးေတြက cash ထုုတ္ေပးပါတယ္။ မႏွစ္က အက္ေကးဒီယားကိုု solo ခရီးသြားတုုန္းက တိုုးဂိုုက္ကိုု ဝင္ေၾကးခေတြ တရာေက်ာ္ ေပးလိုုက္ရေတာ့ လက္ထဲ cash မရိွေတာ့ဘူး။ ဟိုုတယ္နားက ေဝါမတ္မွာ ခံတြင္းရွင္းေဆး ႏွစ္က်ပ္တန္ဝယ္ၿပီး cashback တစ္ရာ ထုုတ္ရတယ္။ ေလးေအာ့ဖ္ၿဖစ္လိုု ့ ခရက္ဒစ္ေၾကြးမဆပ္ႏိုုင္ပဲ အနည္းဆံုုး ငါးဆယ္ေလာက္ပဲ ဆပ္ေတာ့ ခရက္ဒစ္စကိုုး ေလ်ာ့တယ္။ ေက်ာင္းလခေတြ မွန္မွန္မဆပ္ရင္လည္း ခရက္ဒစ္စကိုုး ေလ်ာ့တယ္။ ခြင့္ၿပ ုုထားတဲ့ limit မွာ အေၾကြးက ၇၅ % ၿဖစ္ေနရင္လည္း ခရက္ဒစ္စကိုုး ေလ်ာ့တယ္။ ခြင့္ၿပ ုုတာက ႏွစ္ေထာင္၊ ကိုုယ္သံုုးတာက ေထာင့္ငါးရာ ဆိုုပါေတာ့ အဲဒီလိုုဆိုုရင္ အတိုုး ၂၅ က်ပ္ ေပးရတယ္။ အဲဒီလိုု အတိုုးေပးရရင္ ခရက္ဒစ္စကိုုး ေလ်ာ့တယ္။ autopayment လုုပ္ထားၿပီး ေနာက္က်ေၾကး မေပးရေအာင္ လုုပ္ထားႏိုုင္ပါတယ္။ အဲဒီလိုု မလုုပ္ထားရင္ ေနာက္က်မွ အေၾကာင္းၾကား late fee ေတြ ေဆာင္ရပါတယ္။ သံုုးေကာင္းေကာင္းနဲ ့ ခရက္ဒစ္ကဒ္ ၃ ကဒ္ေလာက္သံုုးၿပီး late fee ထိရင္ ၁ ရာေလာက္ထိတယ္။


ကိုုယ္ နယူးေယာက္ေရာက္ေတာ့ ေပ်ာ္လိုုက္တာ ေနရာတိုုင္းမွာ Chase ဘဏ္ကိုုး။ ခုုဆိုု ခရက္ဒစ္စကိုုး ေကာင္းေနၿပီမိုု ့ Chase Freedom ခရက္ဒစ္ေလွ်ာက္တာ ရတယ္။ ခရက္ဒစ္ကဒ္ေတြတိုုင္းက အတူတူပါဘဲ ဘယ္လမွာ ဘယ္ဟာေတြဝယ္ရင္ cashback ဘယ္ေလာက္ေပးမယ္။  အမ်ားစုုက ကိုုယ္မသံုုးတဲ့ အိမ္ေထာင္ပရိေဘာဂ၊ ဂတ္စ္၊ ေလယာဥ္မိုုင္ေတြ။ ခရစ္စမတ္ေလ်ာ့ပင္းရာသီဆိုု ဘယ္ေတြမွာ ေလ်ာ့ပင္းရင္၊ ဘယ္ေလာက္ ေလ်ာ့ပင္းရင္ ဘယ္ေလာက္ cashback ေပးမယ္ ဒီလိုုနဲ ့ မ်ားမ်ားသံုုးၿဖစ္ေအာင္ ဆြဲေဆာင္ၾကတာပါပဲ။ Macy ၊ Best Buy ၊ Target ၊ Banana Republic ၊  JCrew တိုု ့လိုု ေစ်းဝယ္စင္တာေတြရဲ ့ ခရက္ဒစ္ကဒ္ကိုု သံုုးရင္လည္း ခရက္ဒစ္စကိုုး ေလ်ာ့ပါတယ္။ ခရက္ဒစ္စကိုုးကိုု ဘယ္ေလာက္ဆပ္တယ္ Payment History ၊ ဘယ္ေလာက္အေၾကြးရိွတယ္ Amount you owe ၊ ခရက္ဒစ္ကဒ္သံုုးတာ ဘယ္ေလာက္ရိွၿပီလဲ Length of credit history ၊ ခရက္ဒစ္ကဒ္အသစ္ဖြင့္သလား New credit opened ၊  ဘယ္လိုုခရက္ဒစ္ကဒ္ ရိွသလဲ Types of credit you have ေပၚေတြမွာ မူတည္ဆံုုးၿဖတ္ပါတယ္။ ခရက္ဒစ္စကိုုးေတြကေတာ့

579 or less : Indication of very risky borrower
580 - 669 : Some lenders will approve borrowers with this score
670 - 739 : Score in this average U.S range are considered good
740 - 799 : Indication of a very dependable borrower
800 + : Indication of an exception borrower

ဒါေတြကေတာ့ ကိုုယ္သိသမွ် ယူအက္စ္ရဲ ့ ခရက္ဒစ္စကိုုး အေၾကာင္းပါ။

စန္းထြန္း
မတ္ ၁၀၊ ၂၀၁၅။

Photos Credit : Google.

1 comment:

ဆုျမတ္မိုး said...
This comment has been removed by the author.