The trouble with You and Me !

ဒီေန ့ ရံုုးမွာ ေကာ္ဖီေသာက္ရင္း ဘယ္ရယ္မဟုုတ္ အမွတ္တမဲ့ တခါသံုုးေကာ္ဖီခြက္ကိုု ၾကည့္လိုုက္ေတာ့ Dixie ဆိုုတဲ့ နာမည္ေတြ ့ေတာ့ သူငယ္ခ်င္း ဗီယက္နမ္မေလး မိုုင္းဖန္က ဘယ္လိုုအသံထြက္ရမလဲဟင္လိုု ့ ေမးဖူးတာ သတိရသြားတယ္။ ဆူနမ္ ဘယ္လိုုေၿဖလိုုက္သလဲလိုု ့ မမွတ္မိေပမဲ့ UFL ( Univeristy of Foreign Language, Yangon) မွာ တရုုတ္စာ တစ္ႏွစ္တက္ဖူးတဲ့ ကြ်န္မက အေမရိကန္ေတြေတာ့ ဘယ္လိုုအသံထြက္လဲ မသိဘူး  တရုုတ္လိုုေတာ့ တိခ်ယ္လိုု ့ အသံထြက္တယ္လိုု ့ ေၿဖေတာ့ ဆူနမ္နဲ ့မိုုင္းဖန္ ေကာင္းခ်ီးေပးတယ္။ တရုုတ္စာမွာ ဒီ d ကိုု တီ t လိုု ့အသံထြက္တယ္။ ဥပမာ Didi (ေမာင္ေလး) ကိုု ဒီ့ဒီ့လိုု ့ အသံထြက္ရမဲ့အစား တိတိလိုု ့ အသံထြက္တယ္။ ေနာက္ေတာ့ ဂ်ီပီအက္စ္က ဒီခ်ီဟိုုင္းေဝးလိုု ့  ေၾကၿငာေတာ့မွ အေမရိကန္အသံထြက္ကိုု သိသြားေတာ့တယ္။ ကန္တက္ကီရံုုးမွာတုုန္းက မန္ေနဂ်ာဝီလီယမ္ဂရင္းက အလုုပ္ရွာေနတဲ့အေၾကာင္းေမးလိုု ့ အင္တာဗ်ဴးတခုုေတာ့ရတယ္ အူတာ့ၿပည္နယ္ကဆိုုေတာ့ ဝီလ္ အူေၾကာင္ေၾကာင္ ၿဖစ္သြားတယ္။ ဟင္... အူတာ့ၿပည္နယ္ ဘယ္ၿပည္နယ္ပါလိမ့္ မၾကားဘူးပါလား စာလံုုးေပါင္းၿပ ။ U-t-a-h လိုု ့ စာလံုုးေပါင္းၿပေတာ့ ဟဲ့ ေကာင္မေလး အဲတာ ယူတာ့လိုု ့ အသံထြက္တယ္။

ၿခေသၤ့ကႊ်န္းမွာ Paulau Ubin ကႊ်န္းကိုု ပူလာအူပင္လိုု ့ အသံထြက္တာကိုုး။ Jose ကိုု ဂ်ိဳေဆးလိုု ့ အသံထြက္လိုု ့ရေတာ့ တက္တက္စင္ေအာင္ လြဲပါတယ္ ဟိုုေဆးလိုု ့ အသံထြက္ရပါတယ္။ ရခိုုင္ေတြက ခ်စ္၊ ၿခစ္ မကြဲဘူး။ မြန္ေတြက သနဲ ့တ မပီဘူး။ ေက်ာင္းမွာ အသံထြက္ဝဲ ဗမာအသံထြက္မပီတဲ့ ရခိုုင္ေလးကိုု ရကၡီးလိုု ့ စၾကတယ္။ ေရာက္စတုုန္းက မိုုင္းဖန္စကားကိုု ဘယ္သူမွ နားမလည္ၾကဘူး။ လူမ်ိဳးေပါင္းစံုု၊ ေလသံေပါင္းစံုုတဲ့ ၿခေသၤ့ကႊ်န္းမွာ ေနဖူးတဲ့ ကြ်န္မက နားလည္တယ္။ မိုုင္းဖန္ ဆူနမ္တိုု ့နဲ ့ စကားေၿပာရင္ ဆူနမ္က ကြ်န္မကိုု ဘာသာၿပန္ခိုုင္းတယ္။ မိုုင္းဖန္က ကြ်န္မကိုု အဂၤလိပ္လိုုေၿပာ၊ ကြ်န္မက ဆူနမ္ကိုု အဂၤလိပ္လိုုေၿပာနဲ ့ English to English ဘာသာၿပန္ရတာ ရယ္စရာေတာ့ အေကာင္းသား။ နည္းနည္းၾကာလာေတာ့မွ ေလသံေတြကိုု နားယဥ္လာ၊ သူငယ္ခ်င္းေတြလည္း ၿဖစ္လာၿပန္ေတာ့ သူ ဘာကိုုဆုုိလိုုခ်င္မွန္း သိေနေတာ့ ဘာသာၿပန္စရာ မလိုုေတာ့ဘူး။ စကားနည္းတဲ့ ရာမားကလြဲရင္ က်န္တဲ့သံုုးေယာက္က ငယ္ငယ္တုုန္းကအေၾကာင္း၊ တကၠသိုု္လ္တုုန္းက အေၾကာင္း၊ ဘဝအေတြ ့အၾကံ ုု၊ အယူအဆေတြကိုု ေၿပာၾကဆိုုၾကၿငင္းခုုန္ၾကတာမ်ား တၿခားသူေတြ နားမလည္ႏိုုင္ေပမဲ့ ကြ်န္မတိုု ့ေတြကေတာ့ တဝါးဝါး တဟားဟားနဲ ့ ဟုုတ္ေတာ့ဟုုတ္ေနၾကတာပဲ။


အဂၤလိပ္စာ မေကာင္းဘူးလိုု ့ ထင္ရတဲ့ မိုုင္းဖန္က အသံထြက္မွန္ၿပီး အဂၤလိပ္စာေကာင္းတယ္လိုု ့ ထင္ရတဲ့ ကြ်န္မက အသံထြက္မွားတယ္။ oil ဆိုုတဲ့ စကားလံုုးက ကြ်န္မအတြက္ အေတာ္ထြက္ရခက္တဲ့ စကားလံုုး။ ESL သင္တန္းမွာဆိုု မိုုင္းဖန္က အၿမဲၿပင္ေပးရတယ္။ တီခ်ယ္ကာရိုုလိုုင္းက လွ်ာကိုု ဘယ္အေနအထားမွာ ထားရမယ္ဆိုုတာ သင္ေပးတယ္။ ပါးစပ္ပိတ္ရမဲ့ေနရာမွာ မပိတ္ရင္ မိုုင္းဖန္က သူ ပါးစပ္မပိတ္တတ္ဘူးလိုု ့ ကြ်န္မကိုု ဟားတတ္တယ္။ ဂ်ပန္သဒါၵ ( grammer ) က ၿမန္မာသဒါၵနဲ ့့ တူတာကိုု ဂ်ပန္စာ တလ တက္ဖူးတုုန္းက သတိထားမိတယ္။ ၿပင္သစ္ဘာသာစကားက လွပတယ္လိုု ့ ဆိုုပါတယ္။ ဝါရွင္တန္ဒီစီရံုုးက တရုုတ္မ ကလဲယားကြမ္းရဲ ့ သူငယ္ခ်င္းမက ၿပင္သစ္တရုုတ္မ။ ကြမ္တုုန္ဘာသာစကားေၿပာရင္ ေအာ္ၾကီးဟစ္ၾကီးနဲ ့ ရန္ၿဖစ္ေနသလား ထင္ရေပမဲ့ ၿပင္သစ္လိုုေၿပာရင္ အင္မတန္ နူးညံ့လိုု ့ ၿပင္သစ္လိုုပဲေၿပာလိုု ့ တိုုက္တြန္းဖူးပါသတဲ့။ ၿမန္မာဘာသာစကားဟာ နာမ္စား၊ အသံုုးအႏႈန္းေတြ အင္မတန္ ၾကြယ္ပါတယ္။ ယူအက္ဖ္ဖယ္လ္ေက်ာင္းမွာ ၿမန္မာစာသင္ၾကတဲ့ ေက်ာင္းသားေတြက ၿမန္မာစာ အင္မတန္ခက္တယ္လိုု ့ ညည္းၾကတယ္။ မိခင္ဘာသာစကားမဟုုတ္၊ ေနထိုုင္တဲ့ေဒသခံ ဘာသာစကားမဟုုတ္တဲ့ ဘာသာစကားကိုု တတ္ကႊ်မ္းဖိုု ့ဆိုုတာ အင္မတန္ ခက္တယ္။ ၿမန္မာစကားတတ္တဲ့ ဘေလာ့ဂါ ဝသုုန္မိုုးကိုု ခ်ီးက်ဴးမိတယ္။

တ႒ာနစီ အလွည့္က်  presentation show ေတြ လုုပ္ၾကရင္ ၿမန္မာစာ႒ာနပြဲေန ့ဆိုု စည္တယ္။ ၿမန္မာစာ တတ္ခ်င္လြန္းတဲ့ ေက်ာင္းသားက ေက်ာင္းပိတ္ရက္မွာ သူ ့မိဘအိမ္ကိုု အလည္ၿပန္ေပမဲ့ ေက်ာင္းပိတ္ရက္မွာ မေပ်ာ္ႏိုုင္ရွာဘူး။ နံရံမွာ ေခါင္းမိုုးမွာ အိမ္ရဲ ့ေနရာတိုုင္းမွာ ၿမန္မာစာေရးထားတဲ့ စာရြက္ေတြ၊ လက္ကလည္း ၿမန္မာစာအုုပ္ မခ်ေတာ့ မိဘေတြက သူတိုု ့သားေလး ဦးေႏွာက္မွ ေကာင္းေသးရဲ ့လားဆိုုၿပီး စိတ္ပူကာ ေခါင္းကိုု စကန္ရိုုက္ေတာ့ ထြက္လာတဲ့ အေၿဖက သူ ့ေခါင္းထဲမွာ အၿမဲေတြးေနတဲ့ ယပင့္၊ ယရစ္၊ ဟထိုုး၊ တေခ်ာင္းငင္၊ ႏွစ္ေခ်ာင္းငင္၊ ေအာက္ကၿမစ္၊ ေသးေတးတင္၊ လံုုးၾကီးတင္ဆံခတ္တိုု ့ပါတဲ့ ဓာတ္မွန္အေၿဖကိုု ရပါသတဲ့။ အဲဒီေန ့က ေနာက္က်လိုု ့ လက္ခုုပ္သံေတြ တေၿဖာင္းေၿဖာင္းနဲ ့ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္ဆိုုတာပဲ မွီလိုုက္တယ္။ လည္ကတံုုးအၿဖ ူ ၊ ပုုဆိုုး၊ ရင္ဖံုုး၊ ထမီ ဝတ္ထားတဲ့ ၿမန္မာေက်ာင္းသားေလးေတြ ခ်စ္စရာ သိပ္ေကာင္းတယ္။


ကြ်န္မ အၾကိ ုုက္ဆံုုးစာအုုပ္ေတြထဲက တအုုပ္ၿဖစ္တဲ့ ဆရာမၾကီး ေဒၚခင္မ်ိဳးခ်စ္ရဲ ့ Colourful Myanmar စာအုုပ္ Language and Pitfalls အခန္းထဲက ေကာက္ႏုုတ္ခ်က္တခ်ိဳ ့ကို ယူသံုုးထားပါတယ္။ သိၿပီးသား  ၿမန္မာစကားဆိုုေပမဲ့ နာမ္စားေတြ ရွင္းၿပဆိုု ခက္ၿပီ။ ဆရာမၾကီးရဲ ့ အဂၤလိပ္စာ အေရးအသားပုုိင္ႏိုုင္မႈ၊ ဇဝနညဏ္ကိုုေတာ့ လက္ဖ်ားခါပါေပတယ္။  သူတလူ ငါတမင္းၿဖစ္ေနတဲ့ နယ္ေတြကိုု အေနာ္ရထာမင္းက  စုုရုုံးသိမ္းသြင္းၿပီး ဗုုဒၶဘာသာနဲ ့ ပထမၿမန္မာႏိုုင္ငံ တည္ေထာင္ပံုုအေၾကာင္း ေရးထားတဲ့ King Among Men စာအုုပ္က ဆရာမၾကီးရဲ ့ masterpiece အေကာင္းဆံုုးလက္ရာလိုု ့ ဆိုုၾကတယ္။  မႏူဟာမင္းရဲ ့ သုုဝဏၰဘူမိသထံုုၿပည္ကိုု သိမ္းပိုုက္ခန္းကိုု ေရးဖိုု ့ သမိုုင္းပညာရွင္ေတြနဲ ့ ေတြ ့ဆံုုေဆြးေႏြး၊ သုုေသတနၿပ ုုၿပီးမွ ေရးတယ္လိုု ့ မွတ္သားဖူးဆယ္။ အေနာ္ရထာ၊ က်န္စစ္သား၊ ငေထြးရူး၊ ငလံုုးလက္ဖယ္၊ ေညာင္ဦးငဖီး၊ ဗ်က္ဝိ၊ ဗ်က္တ၊ မယ္ဝဏၰ၊ ခင္ဦး၊ ေစာမြန္လွ၊ ကိုုရင္ေမာင္၊ မယ္ဥ ရာဇဝင္ထဲက ဇာတ္ေကာင္ေတြက အဲဒီစာအုုပ္ထဲမွာ တကယ့္လူသားေတြၿဖစ္လိုု  ့ အေတာ္ေကာင္းတဲ့ စာအုုပ္။

Since the days back in nineteen twenties, when I went along with my grandfather, U Pe of Mandalay, on his archeological expeditions to the acient city of Bagan, I have fallen in love with the city and her people of the past. He once showed me a terra-cotta plaque with a Pali inscription on paper and read out to me the name and title of the king. I cherished the piece of paper for as long as a time as an eleven-year-old kid could; for who would not be thrilled to own an autograph of a king of nine hundred years ago?

Grandfather spoke of historical characters as if they were our next door neighbors. He once described Anawrahta as kalatha king with a wander-lust. The term kalatha is used to describe wild, boisterous young men, or men about the town. Grandfather called Anawrahta a kalatha king, because of his shrewdness and insight in the affairs of the state. When he said that, Anawrahta became a real person, not a cold, printed name in a text book.

အဖြင့္အမွာစကားနဲ ့တင္ အေတာ္စိတ္ဝင္စားဖိုု ့ ေကာင္းေနၿပီ။ စာအုုပ္ညႊန္းေနတာနဲ ့ နာမ္စားေတြ၊ အေခၚအေဝၚဖက္ မေရာက္ေတာ့ဘူး။


Let 's Call Them Names
     The Myanmar language is rich in names , the good and printable ones as well as the other king. We have various ways of addressing our fellow-beings, or calling names, to use a literal translation of the Myanmar expression.
     It is not quite considerate to a non-Myanmar to introduce a man as, for example, U Thin and then have hime addressed by different people as Ko Thin or Maung Tin or Ko Gyi Tin or U Lay Tin. Chances are that the poor bemused foreigner is at a loss as to who is referring to whom, and he may not be able to decide what he should call the said gentleman. May be he has some colorful names to call him by but not aloud.

ဦးတင္လိုု ့ မိတ္ဆက္ေပးထားတဲ့သူတေယာက္ကိုု တၿခားသူေတြက ကိုုတင္၊ ေမာင္တင္၊ ကိုုၾကီးတင္၊ ဦးေလးတင္လိုု ့ ေခၚေဝၚၾကေတာ့ နေဝတိမ္ေတာင္ၿဖစ္သြားတဲ့ ႏိုုင္ငံၿခားသားခမ်ာ ဘယ္သူက ဘယ္သူ ့ကိုု ရည္ညႊန္းမွန္းမသိ၊ ဘယ္လိုုေခၚေဝၚရမွန္း မဆံုုးၿဖတ္ႏိုုင္ေတာ့သေလာက္ပဲ။

"Ko" or "Maung" and "Ma" are usually among one's own peers and "U" and "Daw" are used by the younger to their seniors. "Ko" "Maung" and "Ma" are informal". In  some localities, Ko Maung is used with the monosyllable of a man's name, for example, Ko Maung Tin. ရြယ္တူဆိုုရင္ ကိုု၊ ေမာင္၊ မ တပ္ေခၚၿပီး ဦး၊ ေဒၚကေတာ့ ငယ္သူေတြက အၾကီးေတြကိုု ေခၚေဝၚၾကတယ္။ ကိုု၊ ေမာင္၊ မ လိုု ့ တပ္ေခၚၾကေပမဲ့ တခ်ိဳ ့အရပ္ေဒသေတြမွာ ကိုုေမာင္ကိုု အမ်ိဳးသားနာမည္အၿဖစ္ သံုုးၾကၿပန္ေရာ ဥပမာ ကိုုေမာင္တင္။ "Ko" "Maung" and "Ko Maung" are used among one's own peers but a senior gentleman in high official status might use them to his juniors, for example, Ko Hla Aung or Ko Maung Nyi. It is a fine gesture on his part, polite as well as affections. ကိုု၊ ေမာင္၊ ကိုုေမာင္က ရြယ္တူေတြၾကား ေခၚေဝၚတယ္ဆိုုေပမဲ့ အရာရိွတယာက္က သူ ့ထက္ငယ္တဲ့သူကိုုလည္း ေခၚေဝၚႏိုုင္ပါတယ္ ဥပမာ ကိုုလွေအာင္၊ ကိုုေမာင္ညီ။ ဒါဟာ သူ ယဥ္ေက်းသမႈရိွသလိုု ခင္မင္တယ္ဆိုုတာ ၿပသတဲ့ အမႈအယာ တစ္ခုုပါပဲ။ Juniors often address their seniors, as Ah-ko-gyi or Ko-gyi prefixed to the monosyllable of the man's name, for example, Ko Gyi Kyaw, this prefix means big brother. အငယ္ေတြက အၾကီးေတြကိုု တခါတရံမွာ အစ္ကိုုၾကီး၊ အစ္ကိုု တပ္ေခၚၾကတယ္ ဥပမာ ကိုုၾကီးေက်ာ္။


How to address the seniors
  The Myanmars seldom, if at all, address a senior person by name. The epithets "A-Ko-Gyi, Ah-Ko, Ko-Gyi, Ko-Ko(big brother), U or U-lay, U-Gyi, Ba Gyi, Ba Gyi(Uncle) for men and Ma Ma, A-Ma-Gyi (big sister), Daw Daw (aunt) for women, are used depending on the age of the people involved. ၿမန္မာလူမ်ိဳးေတြဟာ ကုုိယ့္ထက္အသက္ၾကီးေတြကိုု နာမည္တပ္ေခၚခဲပါတယ္။ အစ္ကိုုၾကီး၊ အစ္ကိုု၊ ကိုုၾကီး၊ ကိုုကိုု၊ ဦး၊ ဦးေလး၊ ဘၾကီး ေတြက ေယာက်ာ္းေလးကိုု ေခၚေဝၚရင္ သံုုးၿပီး မိန္းကေလးဆိုုရင္ေနာ့ မမ၊ အစ္မၾကီး၊ ေဒၚေဒၚ လိုု ့ ေခၚေဝၚပါတယ္။ ေခၚေဝၚတဲ့သူနဲ ့ ေခၚေဝၚခံရတဲ့သူေတြရဲ ့ အသက္အရြယ္ေပၚမွာလည္း မူတည္ပါတယ္။

How a husband is addressed
   In my parents and grand-parents days, ladies do not usually call their husbands by their name (I believe they called them a lot of other names in private), they seemed shy to do so. Husband were often referred to as either ein-ga-lu or ein-thar (man of the house). Perhaps these terms are synonymous with "good man" found  in the English classics. ကြ်န္မတိုု ့အဘိုုးအဘြားေတြေခတ္တုုန္းက   မိန္းမေတြက ေယာက္်ားရဲ ့ နာမည္ကိုု ေခၚေလ့မရိွဘူး။ (သီးသန္ ့နာမည္ေတြ ရိွလိမ့္မယ္လိုု ့ ကြ်န္မ ယံုုၾကည္တယ္) သူတိုု ့ အဲလိုုေခၚေဝၚရမွာ ရွက္ပံုုရတယ္။ ေယာက္်ားေတြကိုု အိမ္ကလူ၊ အိမ္သားလိုု ့ ေခၚတယ္။ အဂၤလိပ္ဂႏၶဝင္ဝထၳဳေတြထဲက good man နဲ ့ သြားတူပံုုရတယ္။

The Trouble with You and Me
Person to person relationship
  Of course, the trouble is mainly with you...s and me...s in Myanmar language. My sympathy is with the poor bemused foreigner who has to learn the language. I see many fight a losing battle, especially with personal pronouns. There are many variations, which, as Shwe Yoe said, "might be phillogically interesting, but spoilt the temper." ၿမန္မာဘာသာရဲ ့ အဓိက ၿပသနာက သင္၊ နင္ ပါ။ ကြ်န္မကေတာ့ ၿမန္မာစာသင္တဲ့ ႏိုုင္ငံၿခားသားေတြကိုု ရံႈးေနတဲ့ တိုုက္ပြဲကိုု ဆက္တိုုက္ေနတဲ့သူလိုု ့ၿမင္တယ္။ အထူးသၿမင့္ နာမ္စားေတြနဲ ့ ပတ္သက္လိုု ့ေပါ့။ ကြဲလြဲမႈေတြ အမ်ားၾကီးရိွတယ္ ေရႊရိုုးေၿပာသလိုုုု စိတ္ဝင္စားဖိုု ့ေတာ့ ေကာင္းပါရဲ ့  ဒါေပမဲ့ ေဒါသထြက္ရတယ္။ ကြ်န္ေတာ္၊ ခင္ဗ်ား၊ ကြ်န္မ၊ ရွင္၊ ငါ၊ နင္၊ သင္၊ မင္း၊ ကႊ်ႏုု္ပ္၊တပည့္ေတာ္၊ အရွင္ဘုုရား သင့္ေတာ္သလိုု ေခၚေဝၚေၿပာဆိုုရတယ္။


Honorific Terms
 There is still a thesaurus of honorific terms in relationship between laymen and monks. A monk does not eat, but he phone-pays; he does not sleep, but he kyeins; he does not come or go, but the kywas; he does not stay in some place, but he tha-din-thones; he does not die but he pyan-daw-mus. A layman does not speak to a monk, but he has to shauk; one does not hand things to monk, but has to kat; one does not invite monks, but hast to pink. Things in relation to monks are also called in different terms. Rice meal is soon, and houses for monks, kyaungs. A woman is referred to as da-yi-kar-ma, and the man as da-yi-kar. Older persons are called da-gar-ma-gyi (female) and da-gar-gyi(male). A monk's father and mothers are called the same.

The Trouble with In-Laws
  Our language is quite rich in names by which we call in-laws, the good and printable ones, I mean. Once I introduced my son's mother-in-law to a non-Burmese friend as "my kha-met" explaining that it describes our relationship. My friend said she wished there are a similar word in English. "When I introduced my son's parents-in-law as Mr. and Mrs. So and So, it does nothing to explain our relationship", she said.
  In many ways, I think, the English language is rather poor in expression, for when we say "brother-in-law" it does not quite tell us whether it is a man-to-man relation, or woman to man relation. In Myanmar, a man's wife's brother or his sister's husband is yauk-pha. I believe Karens used this word to mean "friend".

Brother and Sister Terms
  Among the Myanmar, if a man called you (a man) yauk-pha, it works both ways; either he is leering at your beautiful sister, or trying to throw his sister into your arms. So it depends on the circumstances whether this form of address is to anyone's advantage.
  The word changes when it describes the woman to man relationship; a woman husband's younger brother or her younger sister's husband is called mutt, a husband's other brother or her older sister's husband is khe-oh; when two men are married to tow sisters, each one to the other, I mean, they are called ma-yar-nyi-ah-ko, that is to say, "brother-by virtue of -their wives".
  A woman's brother's wife or her husband's sister is youk-ma; a man's younger brother's wife or his wife's younger sister is a khe-ma; a man's elder brother's wife or his wife's elder sister is a ma-yee, when two women are married to two brothers, they are lin-nyi-ah-ma; these are the variations of the word "sister-in-law" in English.

A Brother, Elder or Younger?
 "Brother", and "sister" create quite a lot of problems in Myanmar language; a man's younger sister is hna-ma, elder sister ah-ma; a woman's younger sister is nyi-ma, elder sister ah-ma, the same as a man's elder sister. A man's younger brother is nyi and elder brother is ah-ko; a woman's younger brother is maung and elder brother ah-ko, the same as a man's elder brother.
  The "older" or the "younger" problem created quite a stir in the B.B.C headquarters some years ago, when the news of some celebrity's brother was about to be put on the air; the one in charge of the Myanmar section insisted on knowing whether the man was the older or younger brother. His chief could not quite understand why he should make an issue of it, until the Vietnamese section demanded the same information.



Cousin -  no Myanmar Equivalent
 Another tricky word is cousin, for which the Myanmar have no equivalent. We have a suffix in Myanmar wun-kwe to describe the relationship among those who are scions of the same grand-parents; the world nyi or nyi-ma is added.

 Again there are uncles and aunts; a parent's elder brother is ba-gyi or u-gyi, younger brother u-lay or ba-dway; the older sister of a parent is ghee-daw or kyee-kyee, a younger sister is daw-lay or daw-daw, ah-yee is mostly used by Upper Myanmars and it is common gender, aunt or uncle; gyi or lay is added to show whether he or she is older than your parent.

 There are localities where ah-yee is considered feminine gender, and people often get a shock at some different place to see a venerable gentleman with a handle bar mustache when a frail little old lady is expected.

How to have grandchildren while single and respectable
 Our grandchildren are myee, common gender, so are our grand nephews and nieces. Bachelors and spinsters could have myees, even while living a blameless life of single blessedness. I have had a good share of maiden aunts and great aunts and I can say that I was descended from a "long line of maiden aunts" without slurring anyone's good name.

(စန္းထြန္း) ေဟ့ သိလား ပေရာ္ဖက္ဆာ လက္စတာက ဘက္ခ်္လာတဲ့ Bachelor
(မိုုင္းဖန္)  ႏိုုးးးးးးး သူက ပီခ်ိပ္ဒီ
ဆူနမ္၊ ရာမားနဲ ့ ကြ်န္မတိုု ့သံုုးေယာက္ မၿပံ ုုးဘဲဝါးလံုုးကြဲ ရယ္လိုုက္ရတာ
(ဆူနမ္) မိုုင္း ဘက္ခ်္လာဆိုုတာ ဘြဲ ့ရဆိုုတာတင္ မဟုုတ္ဘဲ ေနာက္ထပ္အဓိပၺာယ္တခုု ရိွေသးတယ္
(ရာမား) ဘက္ခ်္လာဘြဲ ့လိုု ့ ေၿပာခ်င္တာ မဟုုတ္ဘူး...ဘက္ခ်္လာဘြဲ ့နဲ ့ မာစတာကိုု သင္ပါ့မလား...အနည္းဆံုုး မာစတာ၊ ပီအိခ်္ဒီေလာက္မွေပါ့...စန္းစန္း ေၿပာတဲ့ ဘက္ခ်္လာက လူပ်ိဳၾကီးလိုု ့ အဓိပၺာယ္ရတယ္။


ကြ်န္မက ေရခ်ိဳးဆပ္ၿပာဆိုုရင္ အသီးနံ ့ေလးေတြ ေမႊးေနတာ ၾကိ ုုက္ေတာ့ Body Shop ေစ်းေတြ ခ်တဲ့အခ်ိန္ဆိုု မ်ားမ်ားဝယ္ထားတယ္။ ေရခ်ိဳးဆပ္ၿပာကုုန္ေနလိုု ့ ဝယ္ဦးမွပဲလိုု ့ ေတးထားတုုန္း ဂရမ္းစင္ဒရယ္ထဲမွာ ၅၀ ရာခိုုင္ႏႈန္း ဒစ္စေကာင့္ဆိုုလိုု ့ ဝင္ၾကည့္မိတာ L'OCCITANE ဆိုုင္ပါ။ အေရာင္းစာေရးမေလးက တစ္ႏွစ္မွာ ၂ ခါပဲ ဒစ္စေကာင့္ခ်တယ္လိုု ့ ဆိုုပါတယ္။ အနံ ့ေလးကိုု ၾကိ ုုက္တာနဲ ့ ဝယ္ၿဖစ္သြားတယ္။ မၾကီးကိုု လက္ေဆာင္ေပးေတာ့ အနံ ့ sensitive ၿဖစ္တဲ့သူက Chanel ေရေမႊးၿပီးရင္ အၾကိ ုုက္ဆံုုး ေရေမႊးပါတဲ့။ ကြ်န္မက ေရခ်ိဳးဆပ္ၿပာ၊ ေဘာ္ဒီလိုုးရွင္း၊ ဟမ္းခရင္ ၾကိ ုုက္တယ္။ ေခါင္းေလွ်ာ္ရည္ကေတာ့ နည္းနည္း dry ၿဖစ္သလားလိုု ့။ မႏွစ္က ဝါရွင္တန္ဒီစီ ယူနီယမ္စေတးရွင္မွာ အဲဒီဆိုုင္ထဲ ဝင္ၾကည့္မိသား။ ေစ်းၾကီးလိုု ့ windows ပဲ ေလွ်ာ့ပင္းခဲ့တယ္။ ယူအက္စ္မွာ Natural Beauty Prododucts ေတြ ေခတ္စားတယ္။ ကြ်န္မ သိတာက Tata Harper ၊ John Masters ၊  ၾသစေတးလ်က Jurlique ။ ပစၥည္းကိုုေတာ့ သံုုးေနၿပီး အသံမထြက္တတ္တာ မေကာင္းပါဘူးေလဆိုုၿပီး ဆိုုဒ္မွာ လိုုက္ရွာေတာ့ ဒီယူက်ဴ ဗီဒီယိုုေလး သြားေတြ ့တယ္။ ဗီဒီယိုုၾကည့္ၿပီးေပမဲ့ အသံက ထြက္ခ်င္သလိုု ထြက္ေနတုုန္း။


ဘေလာ့ေဒးအတြက္ တီတင့္ ႏိုုးေဆာ္ထားတာ၊ တဂ်ီးမင္း တဂ္ထားတာ ေတြ ့ေပမဲ့ ဘေလာ့ေဒးသီးသန္ ့ပိုု ့စ္အေနနဲ ့ မေရးၿဖစ္ေတာ့ပါဘူး။ ဘေလာ့ဂါနဲ ့ စာဖတ္သူဆိုုတာ စာခ်စ္သူခ်ည္းပါပဲ။ ပိုု ့စ္တပုုဒ္က ဟင္းတခြက္အေၾကာင္း ၿဖစ္ခ်င္ၿဖစ္မယ္၊ ကဗ်ာတပုုဒ္ ၿဖစ္ခ်င္ၿဖစ္မယ္၊ အခ်စ္အေၾကာင္း အက္ေဆးတပုုဒ္ ၿဖစ္ခ်င္ၿဖစ္မယ္၊ ခရီးသြားေဆာင္းပါး ၿဖစ္ခ်င္ၿဖစ္မယ္၊ သူငယ္ခ်င္းေတြၾကား သီခ်င္း၊ စာအုုပ္၊ အစားအေသာက္အေၾကာင္း ရွယ္တဲ့အေၾကာင္း ၿဖစ္ခ်င္ၿဖစ္မယ္၊ ေလးနက္တဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြကေန ေပါ့ေပါ့ပါးပါးအေၾကာင္းအရာေတြ ၿဖစ္ခ်င္ၿဖစ္မယ္။ ကြ်န္မအတြက္ေတာ့ ဘေလာ့ဆိုုတာ စာဖတ္၊ သီခ်င္းနားေထာင္သလိုုမ်ိဳးပဲ ႏွစ္သက္စရာ ေကာင္းတယ္။ ေရးခ်င္တဲ့အေၾကာင္းအရာေတြ ရိွေနေသးသေရြ  ့၊ ေရးခ်င္စိတ္ ရိွေသးသေရြ ့ ေရးေနဦးမွာပါ။ အစဥ္အလာအရဆိုုရင္ ဘေလာ့ဂါအသစ္ေတြကိုု မိတ္ဆက္ရမွာပါ။ ကြ်န္မက ဘေလာ့ဂါအသစ္ေတြ သိပ္မသိေတာ့ သိတဲ့ဘေလာ့ဂါေတြပဲ မိတ္ဆက္လိုုက္ေပးလိုုက္ပါတယ္။

မမီးငယ္
မမအိုုင္အိုုရာ
ပစ္ပစ္
ၿမတ္ၾကည္
ကန္ဒီ
သူသူ

အာရွမွာေတာ့ အလုုပ္သမားေန ့ ရံုုးပိတ္ရက္က ေမလ ၁ ရက္ေန ့ ယူအက္စ္မွာေတာ့ စက္တင္ဘာ ၁ ရက္ေန ့ ေလဘာေဒးလိုု ့ ေခၚပါတယ္။ Happy Blogger Day ၊ Happy Labor Day ၊ Happy Holidays ၿဖစ္ပါေစ။

စန္းထြန္း
ၾသဂုုတ္ ၂၈ ၊ ၂၀၁၄။

Reference : Colorful Myanmar, King Among Men ( Author -Khin Myo Chit)

6 comments:

Anonymous said...

အသူေက်ာင္းတုန္းကသူငယ္ခ်င္းေတြကရကၡီးလုိ႔ေခၚရင္ သိပ္စိတ္ဆုိးတာ..:D ေလယူေလသိမ္းအေခၚအေဝၚကေတာ့အရမ္းျပႆနာျဖစ္တယ္..တခါတေလကိုယ္ကရခုိင္လုိေတြးျပီးေျပာလိုက္တာအဓိပၸာယ္က်ဗမာလုိက်လြဲခ်င္လြဲေနေကာ။အဂၤလိပ္စကားေျပာဆုိလဲအဲ့လုိပဲ..ကို္ယ္ကခုထိ britishအဂၤလိပ္နဲ႔ပဲအကၽြမ္းဝင္တာဆုိေတာ့ခုအလုပ္မွာအေမရိကန္ foreigner teacherေတြနဲ႔ဆုိ.အျမဲလြဲတယ္။အဓိကကေတာ့အသံထြက္ေပါ့။သူတို႔ကလဲဇြတ္ျပင္တယ္။ကိုယ္ကလဲအရိုးစြဲေနတာပဲဇြတ္ထြက္တယ္ :D
အသူဘေလာ့ဂ္ေလးကိုမိတ္ဆက္ေပးတာလဲေက်းဇူးပါရွင္။
@Ahthu

Anonymous said...

Happy Holiday!
For us, usually we make mistake when we say "he" and "she" as our Burmese actually do not mention gender like he/she. We just use "thu" for both genders. But we see "thuma"
in writing but not in daily life speaking.

Actually learning language is quite interesting and challenging. I love it.

Love ma ma iora

Anonymous said...

Thanks for introducing my blog.
ma ma iora

မီးမီးငယ္ said...

ဟီး..ၾသဂုတ္လက
ေတာ္ေတာ္အမွတ္တရေတြမ်ားေနပါေကာလား
ဒီလမွာဘဲကိုယ္ကစာ၂ပုဒ္ကိုအႏိုင္ႏိုင္ေရးရတယ္
နဂိုလ္ကစကားမပီေတာ့
စကားကလည္းဝဲေသးတယ္ေလ..
ဒီေတာ့စာေရးရင္လည္းသိပ္
မေကာင္းဘူး..း))
စန္းထြန္းကေတာ္ေတာ္ေရးႏိုင္တယ္
ဒါနဲ႔ဒါတ္ပုံေလးေတြလွလိုက္တာဟယ္
လူလည္းတေန႔တျခားလွလာတယ္လို႔..
(တကယ္ႀကီးလာေျပာတာေနာ့္)

ကုိကုိေမာင္(ပန္းရနံ႔) said...

စန္းထြန္းတုုိ႔ကေတာ့ သူ႔သူငယ္ခ်င္း ဆူနမ္ ရာမားတုုိ႔နွင့္ တက္တက္ၾကြၾကြ ေပ်ာ္ေပ်ာ္ရႊင္ရႊင္နဲ႔။ ေပ်ာ္စရာ ေကာင္းလုုိက္ပါဘိ။ သူႀကီးမင္းကေတာ့ အခန္းထဲမွာ တစ္ေယာက္ထဲ။ း)

စာေရးႏုုိင္အားကုုိ ခ်ီးက်ဴးတယ္။ စိတ္ရွည္ လက္ရွည္ အမ်ားႀကီး ေရးႏုုိင္လုုိ႔။

ျမတ္ၾကည္ said...

love this post. Indeed, Burmese is more complicated than we have ever imagined. Btw, thanks for the tag too Ama San Htun. :)